پاسخ او (۲) - بخش اول -
ساعت ٥:٠٠ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱ بهمن ۱۳۸۱  
نخستين شعر را چه کسی سروده است ؟

اخبار و روايات در اين مورد مختلف است .بعضی از راويان اخبار در نسخه های قديمی روايت کرده اند که :« يعرب بن قحطان بن عابر بن شالخ بن ارفخشد بن سام بن نوح صلوات الله عليه که ۴۰۰ سال عمر يافته بوده است و او را يَعرُب از اين جهت خوانده اند که عربی گفته است و بعد از طوفان ، لغت عربی از وی منتشر شد ، با اسجاع و قرائن مشعوف بوده است و چون در اثناءاساجيع عرب مصراعات موزون می افتاد ، يعرب به قوت فطنت و ذکاء قريحت آن را دريافت و ميان موزون و ناموزون کلام فرق کرد و ارتجالاً ... دو بيت بگفت ... پس به سبب آنکه او را بی واسطه ء تعليم وتعلم به کلام موزون شعور افتاد ، شعر خواندند و قايل آن را شاعر نام نهادند و بعضی ميگويند شعر اول جُرهم بن قحطان گفته است و بعضی از اصحاب تواريخ اوليت شعر را به آدم صلوات الله عليه حوالت کرده اند و ... »
من گمان ميکنم به جای اينکه دنبال روايات مختلف ديگر بگرديم و يا در پی يافتن اسم صحيح اولين شاعر باشيم ، بهتر و صحيح تر آن است که حقيقت اين مطلب را در دل همين روايات جستجو کنيم . زيرا اگر برای يافتن اولين شعر و شاعر دنبال يک اسم خاص و زمان و مکان مشخص باشيم تحقيقات ما هيچگاه به قطعيت و نهايت نخواهد رسيد . حقيقت همين است که شعر ، بعد از طوفان اتفاق می افتد ، حال چه طوفان درونی باشد و چه طوفان بيرونی ، چه طوفان نوح باشد و چه طوفان روح . و باز حقيقت اين است که اسم اولين شاعر يک اسم عام است نه اسم خاص و اولين يا آخرين شاعر هر که باشد پس از سرودن شعر خويش می گويد :‌« من نيز تا اين غايت ، اين سخن از خود نيافته ام » و حقيقت اين است که اولين شاعر را بی واسطه تعليم و تعلم به کلام موزون شعور افتاده است .و حقيقت ديگر اين است که اوليت شعر را به آدم حوالت کرده اند . حال چه تفاوت دارد که اين آدم ، کدام آدم است ؟ بالاخره آدم ، آدم است . و چه تفاوت دارد که اين شعر کدام شعر است ؟ آيا مرثيه ای است در سوگ هابيل که قابيل اورا بکشت و يا توصيفيست از بهشتی که آدم از دست داد و يا غزلی ست که از غربت سرانديب حکايت می کند و يا يک کثنوی ست که از جدائی ها شکايت ميکند ؟ و چه تفاوت دارد که به زبان سريانی سروده شده باشد يا به زبان تازيان ؟ به هر حال حقيقت اين است که آدم ، نخستين شاعر بوده است و يا آدمِ نخستين شاعر بوده است ...
چه آدم اولين آدم بوده باشد چه اولين پيامبر چه هردو بايد شاعر بوده باشد .اگر اولين آدم بوده باشد بايد شاعر بوده باشد تا فرزندان خلف او هم بتوانند اين ذوق را به ارث ببرند - اگر بپذيريم که دست کم بخشی از ذوق شاعری ارثی يا ذاتيست - پس حتما اولين آدم شاعر بوده است . و با قلب مطلب می توان گفت که اولين شاعر آدم بوده است . زيرا شاعر حتما بايد آدم باشد . حالا ممکن است کسی بگويد که در اينجا هم حقوق زنان طبق معمول پايمال شده است و باز هم «حوا» را به حساب نياورده اند . بايد بگوييم که بالاخره کی می خواهيد بپذيريد که «حوا» هم آدم است . اگر چه آدم و حوا با هم فرق دارند و اگر چه «آدم » ،«حوا» نيست ولی حوا آدم است . پس وقتی می گوييم اولين شاعر آدم بوده است ، شامل حوا هم ميشود .